Vân Đồn là một huyện đảo, huyện lỵ cách thành phố Hạ Long khoảng 50km. Vân Đồn gồm hai khu đảo chính là Kế Bào và Vân Hải, với hàng trăm đảo đá nhấp nhô ven bờ vịnh Bái Tử Long xinh đẹp.
Tên Vân Đồn có nguồn gốc từ tên núi Vân (núi có mây phủ) ở làng Vân (nay thuộc xã Quan Lạn) nằm trong tuyến đảo ngoài Vân Hải. Do ở cửa ngõ của vùng quần đảo hiểm yếu nên, theo sử sách, năm 980 ở đây đã có đồn Vân, trấn giữ vùng biển Đông Bắc, của quân đội nhà Tiền Lê. Sang triều Lý năm 1149 vua Lý Anh Tông chính thức lập trang Vân Đồn, đồng thời Vân Đồn biến thành thương cảng đầu tiên của Đại Việt, trong giao thương với các nước trong khu vực Đông Á và Thế giới như: Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia… Thương cảng Vân Đồn thịnh vượng suốt 3 triều đại là: Lý – Trần – Hậu Lê (Lê sơ) rồi suy thái và bị lãng quên vào thời nhà Mạc
Từ lâu, Vân Đồn được biết đến là một địa phương du lịch biển đảo với nhiều loại hình du lịch. Trong đó, phải kể đến du lịch sinh thái cộng đồng trên đảo Quan Lạn (một ngày làm ngư dân, tìm hiểu lịch sử văn hóa hào hùng trên đảo Quan Lạn); du lịch tham quan nghỉ dưỡng (đảo Minh Châu, Quan Lạn, Ngọc Vừng, Bãi Dài); du lịch khám phá, trải nghiệm (tham quan Vườn Quốc gia Bái Tử Long – Vườn Quốc gia ASEAN, thăm khu nuôi trồng thủy hải sản đảo Bản Sen); du lịch văn hóa, tâm linh (tham quan chùa Cái Bầu, đền Cặp Tiên, đền Lý Anh Tông) kết hợp với việc thưởng thức các món ăn đặc sắc của địa phương, mua sắm các sản phẩm OCOP như mắm sá sùng, ruốc hàu, sá sùng, cá khô…
Trong đó, chùa Cái Bầu (còn gọi là Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm), từ lâu đã trở thành một điểm du lịch tâm linh nổi tiếng ở huyện Vân Đồn nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung. Nơi đây thu hút lượng lớn khách du lịch hành hương, chiêm bái mỗi dịp Tết đến xuân về.
Ngoài ra, trên địa bàn huyện còn rất nhiều điểm du lịch tâm linh mang vẻ đẹp cảnh quan sơn thủy hữu tình, cũng đang rất hút khách du lịch. Đó là đền thờ vua Lý Anh Tông (di tích – danh thắng), vị Hoàng đế có công khai sinh ra trang Vân Đồn thế kỷ XII (còn gọi là làng Vân, là tên gọi cổ xưa của xã Quan Lạn ngày nay); đền Cặp Tiên (Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt); Cụm di tích đình, chùa, miếu, nghè Quan Lạn. Thời gian tới, huyện cũng sẽ hoàn thành hồ sơ Di tích quốc gia đặc biệt cho Thương cảng Vân Đồn để khôi phục du lịch tại Quần thể di tích lịch sử Thương cảng cổ Vân Đồn…
Sonasea Vân Đồn Harbor City
Khu du lịch Phương Đông
Hiện tại, Vân Đồn đang khai thác mạnh các điểm du lịch như: Tổ hợp nghỉ dưỡng Sonasea Vân Đồn Harbor City, khu Đô thị Bến cảng cao cấp Ao Tiên, Khu du lịch Phương Đông….Chỉ tính riêng năm 2024, lượng khách du lịch đến Vân Đồn khoảng 900.000 lượt, tăng 35% so với cùng kỳ năm 2023.
Một số điểm du lịch nổi tiếng của huyện Vân Đồn:
+ Đảo Minh Châu, Quan Lạn: đồi Vô Cực, dòng sông đôi bờ cát trắng, Eo Gió, hệ thống di tích lịch sử đình, đền, nghè Quan Lạn.
+ Đảo Bản Sen: Hệ thống hang động như hang Nhà Trò, hang Quyết Tiến; đặc sản chè Vân, cam Bản Sen; du lịch trải nghiệm, tham quan bè nuôi trồng thủy hải sản.
+ Vân Đồn: chùa Cái Bầu, đền thờ Trần Khánh Dư, đền thờ Vua Lý Anh Tông, đền Cặp Tiên, cảng Vạn Hoa – điểm mốc đầu tiên của đường Hồ Chí Minh trên biển, nhà văn hóa Cộng đồng dân tộc Sán Dìu, hệ thống đảo và hang động gần bờ (động Đông Trong…), các điểm du lịch khám phá biển (Cạp Hẹp, SiPhanh, Béo Cò…), lễ hội cam Cái Bầu…
